Từ năm 2026, những người trong độ tuổi từ đủ 16 đến dưới 18 khi vi phạm pháp luật sẽ được giảm mức án cao nhất từ 18 năm xuống còn 15 năm, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt.
Sáng ngày 30/11, Quốc hội đã thông qua dự thảo Luật Tư pháp cho người chưa thành niên với sự đồng thuận cao từ 461/463 đại biểu. Luật này sẽ có hiệu lực từ năm 2026.
Theo quy định mới, các hình phạt dành cho người chưa thành niên phạm tội bao gồm cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ và tù có thời hạn. Đặc biệt, mức án tù cao nhất đối với người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi phạm tội sẽ giảm từ 18 năm xuống còn 15 năm thay vì như quy định hiện hành trong Bộ Luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017). Đối với người từ đủ 14 đến 16 tuổi phạm tội, mức phạt tù cao nhất là 9 năm thay vì 12 năm như trước đây.
Tuy nhiên, việc giảm mức phạt tù không áp dụng đối với các tội đặc biệt nghiêm trọng bao gồm giết người, hiếp dâm, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, cưỡng dâm người từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi và sản xuất ma túy trái phép.
Luật cũng quy định hình phạt cảnh cáo áp dụng cho người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi phạm tội nghiêm trọng do vô ý, tội ít nghiêm trọng có tình tiết giảm nhẹ nhưng chưa đủ mức miễn hình phạt. Những người này có thể bị phạt tiền nếu có thu nhập hoặc tài sản riêng. Đối với các tội rất nghiêm trọng do vô ý, tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng hoặc các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi sẽ bị phạt cải tạo không giam giữ.
Luật mới cũng duy trì quy định không áp dụng hình phạt tử hình hoặc chung thân đối với người chưa thành niên phạm tội. Các biện pháp xử lý chuyển hướng được quy định để giúp người chưa thành niên sửa chữa sai lầm và thay đổi nhận thức như khiển trách, xin lỗi bị hại, bồi thường thiệt hại, giáo dục tại xã phường, quản thúc tại gia đình và tham gia các chương trình học nghề hoặc điều trị tâm lý.
Tuy nhiên, một số tội phạm nghiêm trọng không áp dụng biện pháp chuyển hướng với người từ 14 đến dưới 16 tuổi, gồm: giết người, hiếp dâm, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, cưỡng dâm người từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi, sản xuất ma túy; phạm tội rất nghiêm trọng hai lần trở lên hoặc nhiều tội rất nghiêm trọng; tội đặc biệt nghiêm trọng.
Những người từ 16 đến dưới 18 tuổi sẽ không được hưởng biện pháp chuyển hướng nếu tái phạm, tái phạm nguy hiểm; phạm tội nghiêm trọng do cố ý hai lần hoặc phạm nhiều tội nghiêm trọng; phạm tội nghiêm trọng do cố ý hoặc tội đặc biệt nghiêm trọng.
Cuối cùng, nếu người chưa thành niên đã được áp dụng biện pháp chuyển hướng nhưng vẫn tái phạm, họ sẽ không được tiếp tục áp dụng biện pháp này.
